Aynı Şehir, Farklı Hayatlar: Kent İnsanları Nasıl Birbirinden Ayırıyor?

Boğaz Köprüsü'ne doğru uzanan bir yokuş; modern ve eski yapılar gün batımının altında, İstanbul'un eşsiz siluetiyle harmanlanıyor.

Aynı şehirde yaşayan insanlar, kentin imkanlarından neden eşit yararlanamıyor? Gelir, sınıf, kaynaklar, kültürel sermaye ve mahalle, bireylerin aynı kenti farklı deneyimlemesine neden olabiliyor (Şen, 2019; Kes Erkul, 2014).

Metropolde Birey

Kent yaşamında insanların sosyalleştiği kamusal alanlar akla gelir (Park, 2015). Ama aynı şehirde yaşamak, herkesin aynı şartlarda yaşadığı veya şehri aynı şekilde deneyimlediği anlamına gelmiyor (Şen, 2019). İnsanların sahip olduğu para, kültür, eğitim ve sosyal çevre şehirdeki hayatlarını etkileyebilir (Şen, 2019; Kes Erkul, 2014). Konut, eğitim, sağlık ve sosyal hizmetlerden herkes aynı şekilde yararlanamayabilir (Şen, 2019). İstanbul, imkanlarından daha fazla yararlanabilen biri için güzel ve yaşanabilir bir yer olabilirken, maddi imkanları sınırlı biri için hayatın zorluklarının daha çok hissedildiği bir yer olabilir. Bu yüzden kentteki eşitsizlikler bireyler arasında farklılık gösterebilir (Şen, 2019).

Kent ve Toplumsal değişim üzerine çalışmaları olan Sosyolog Mübeccel Kıray’a göre kentleşme, toplumda meydana gelen büyük değişimlerden biridir (Yıldırım, 2023). Köyden kente göç eden insanların yeni hayatlarına alışmaları eğitim, meslek ve tüketim gibi farklı yollarla gerçekleşmektedir (Kıray, 1999, akt. Yıldırım, 2023). Yani kentleşme sadece başka bir şehre taşınmak değildir. İnsanlar yeni bir yaşam biçimine, yeni insanlara ve farklı şartlara alışmak zorundadırlar (Kıray, 1999, akt. Yıldırım, 2023). Örneğin başka bir ülkeden Esenyurt’a veya Sarıyer’e yerleşen insanların yaşamları ve tüketim tercihleri farklı olabilir. Bu da insanların aynı şehirde olsalar bile şehri yaşama şekillerinin farklı olabileceğini göstermektedir (Yılmaz, 2010).

Farklı Kent Deneyimleri

İstanbul, büyükşehirlerden biridir. Canlı bölgelerde yaşayanlarla iç kesimlerde yaşayanların ulaşım, konut ve hizmetlere erişimleri farklılaşabilmektedir (Şen, 2019). Cihangir, Galata ve Balat gibi bölgelerde soylulaştırma (Gentrification) süreçleri görülmektedir (Şen, 2006; Smith, 1996). Daha köhne mahallelerin yenilenmesi ve bölgenin cazip hâle gelmesi, mahallelerin değişmesine ve farklı grupların yerleşmesine neden olabilmektedir (Şen, 2019; Şen, 2006; Smith, 1996). Hayatı çalışmak ve geçim sıkıntısı ile geçmiş bir birey, farklı yaşam tarzlarıyla karşılaştığında metropol yaşamına daha farklı bakar ve zamanla asimile olmaya başlayabilir. Edebiyat ve tarihe ilgi duyan ve Beyoğlu veya Fatih’te yaşayan bir bireyin, bu bölgelerin tarihi ve kültürel yapısıyla kurduğu bağ, Beylikdüzü’nde yaşayan bir bireyden farklı olabilir. Bir kişi şehri daha romantik ve hayalperest bir yerden deneyimlerken, başka biri için şehir günlük hayatın koşturmacası, trafik sorunu ve geçim sıkıntılarından ibaret olabilir.

Aynı şehirde yaşamak, aynı şehri yaşamak anlamına gelir mi? Her zaman gelmez. Çünkü kentte herkes aynı imkanlara sahip değildir (Şen, 2019). Sınıf, gelir, sermaye ve kültür, insanların şehirde neler yapabileceğini etkileyebilir (Kes Erkul, 2014; Kurtuluş, 2005). Örneğin Üsküdar’ın Valide-i Atik Mahallesi’nde yaşayan bir öğrencinin kültürel çevresi ve sosyal kaynakları ile Bağcılar’ın Güneşli Mahallesi’nde yaşayan bir öğrencinin kaynakları aynı olmayabilir. Yaşanılan mahalle, aile geçmişi, eğitim, kültür ve sosyal çevre kişinin şehri nasıl gördüğünü etkileyebilir (Kes Erkul, 2014; Kurtuluş, 2005). Bu yüzden aynı şehirde yaşayan insanlar, şehrin imkanlarından aynı ölçüde yararlanamayabilir (Şen, 2019; Kurtuluş, 2005). Hatta aynı yerlere temas etseler bile o şehri farklı şekilde deneyimleyebilirler.

Sonuç olarak kent; farklı insanların ve hayatların bir arada bulunduğu ama herkesin aynı şartlarda yaşamadığı bir yerdir.

Kaynakça

Kes Erkul, A. (2014). “Konut Tercihi ve Sosyo-Mekânsal İlişkilerde Kültürel Sermayenin Rolü: Koru Sitesi ve Or-An Sitesi Örnekleri Üzerinden Bir Karşılaştırma.” Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(4), 625–647.

Kurtuluş, H. (Ed.). (2005). İstanbul’da Kentsel Ayrışma: Mekânsal Dönüşümde Farklı Boyutlar. İstanbul: Bağlam Yayıncılık.

Şen, B. (2006). “Ekonomik Gelişmenin Kültürel Stratejileri: İstanbul Kent Merkezleri ve Tarihi Kentsel Alanların Yeniden Yapılandırılması.” Planlama Dergisi, 36, 49–52.

Şen, B. (2019). Kent Sosyolojisi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.

Yıldırım, Ö. (2023). Mübeccel Kıray. Felsefe.gen.tr.